Stop de spreiding van cultuur!

cultuurdebat - Olga KerstenIk heb veel uitnodigingen rondgestuurd en veel positieve reacties ontvangen over het debat waar ik als cultuurmakelaar van Wageningen aan heb deelgenomen. Het ging over de Spreiding van Cultuur en of dit wenselijk is. Voor Wageningen een interessant vraagstuk, omdat Wageningen klein is in vergelijking met de grote steden, maar wel veel culturele voorzieningen heeft. In Wageningen heeft de provincie onder andere geld gegeven aan de jongerentheaterschool en het regionaal cultuurpunt van ’t Venster, de verbouwing  van Junushoff, de digitalisering van de bblthk en de pleinen van het 5 mei festival.

Voor degene die er niet bij waren onderstaand een verslag van Sanne Groen, programmamaker kunst- en cultuurdebatten, van LUX. 


Kunst en cultuur: ‘waar rare mensen rare dingen doen, die toch nut hebben…’. Zo sprak Loek Sijbers tijdens het debat ‘Stop de spreiding van cultuur!’ op maandag 31 oktober 2011 in LUX. Tijdens deze avond gingen gasten Annemieke Traag (gedeputeerde cultuur voor de provincie Gelderland), Loek Sijbers (directeur Cultuurbedrijf), Jan Jaap Knol (directeur Fonds voor Cultuurparticipatie) en Olga Kersten (cultuurmakelaar in Wageningen) op initiatief van de Provincie Gelderland in gesprek over de toekomst van de Gelderse cultuursector. Vanaf 2013 komt er een nieuw cultuurbeleid voor Gelderland en deze avond was daarom ook een verkennend gesprek voor de gedeputeerde Annemieke Traag, waarin elementen aan bod kwamen die van belang kunnen zijn voor het vormen van het nieuwe cultuurbeleid. Vraaggericht werken vindt de provincie op dit vlak namelijk erg belangrijk.

Dat er bezuinigd moet worden op kunst en cultuur staat buiten kijf. Een discussie over wel of niet bezuinigen is dan ook niet zinvol, maar wel belangrijk is het om te kijken op welke vlakken het wellicht wat minder kan en welke vormen van cultuur zo onmisbaar zijn dat deze altijd overeind moeten worden gehouden. Dit kan voor cultuur in een grote stad anders zijn dan in landelijke gebieden. Over dit thema gingen de sprekers in debat, onder leiding van Piet-Hein Peeters. Het debat bestond uit drie rondes die ieder begonnen met een statement door een van de sprekers, waarin zij toelichtten wat voor hen de meest waardevolle vorm van cultuur is en hoe de spreiding van cultuur over stad en regio zou moeten zijn. Door de andere sprekers en de zaal werd hier vervolgens op gereageerd. Tussendoor werd een column uitgesproken door Radboud-student Joep Bos-Coenraad.

Voor de andere sprekers aan het woord kwamen werd eerst een kort interview gehouden met Annemieke Traag, waarin zij de visie van de provincie Gelderland op cultuur presenteerde en daarnaast uitlegde waarin zij verschilt van haar voorganger Hans Esmeijer. Belangrijk is dat zij ook cultuurhistorie in haar portefeuille heeft en hier dan ook veel aandacht aan besteedt. Wat betreft het onderscheid tussen cultuur in grote steden en in de regio vindt ze vooral dat er andere kwaliteiten zijn, maar dat het een niet beter of belangrijker is dan het ander. Daarnaast wilde ze benadrukken dat er in Gelderland zeer weinig bezuinigd wordt op cultuur. Waar mogelijk moet er zoveel mogelijk samengewerkt worden tussen culturele instellingen om geld te besparen. Maar, misschien nog belangrijker: er moet juist ook minder vanuit geld gestuurd gedacht worden.

Research & Development
In de eerste discussieronde pleitte Loek Sijbers voor het belang van research & development binnen de culturele sector. Bovendien moet de culturele sector ophouden met ‘zielig doen’ en eigen verantwoordelijkheid nemen. Mensen blijven toch wel mooie dingen doen, ook zonder subsidie. Overheidssubsidie moet vooral gaan naar de minder bekende vormen van kunst waar nog geen groot publiek voor is. Zijn advies aan Annemieke Traag is om meer te luisteren naar gemeenten en onderlinge afstemming te bewerkstelligen. Een grote kennis van het veld is daarvoor nodig. De belangrijkste taak is in zijn ogen toch weggelegd voor de gemeenten zelf, ondanks dat hier vanuit de zaal wat kritiek op kwam. De conclusie: provincie en gemeente moeten beter gaan samenwerken en cultuur moet zichtbaar zijn voor iedereen.

Cultuureducatie
In de tweede discussieronde ging Olga Kersten in op het belang van cultuureducatie. De educatiefunctie van cultuur, waardoor ieder kind ermee in aanraking kan komen, is het meest belangrijk en hier moet de provincie zich dan ook op richten. Op dit vlak is er ook een grote rol weggelegd voor het onderwijs. Over het belang van cultuureducatie waren de meeste aanwezigen het eens, maar over de taak van scholen hierin was veel onenigheid. Er ligt al veel druk op het onderwijs, aldus Kersten. Loek Sijbers zag een oplossing door meer samen te werken met cultuurinstellingen, om de verantwoordelijkheid te delen. Annemieke Traag sloot af door het belang van educatie te benadrukken, maar een gedeelde taak voor te stellen van de overheid, scholen en instellingen.

Cultuur in landelijke gebieden
De derde ronde begon met een ‘lofzang’ van Jan Jaap Knol op het diverse culturele aanbod in Gelderland, van het katholieke zuiden tot het protestantse noorden, iedere regio heeft op een eigen manier iets te bieden. Wanneer hij zou moeten kiezen voor een vorm van cultuur die aandacht verdient zou zijn advies aan de provincie zijn: ‘Houd aandacht voor het landelijk gebied, houd gemeenschappen levend’. Bovendien moet er aandacht zijn voor de sociale en maatschappelijke functies van cultuur. Dat betekent niet dat de verantwoordelijkheid bij de gemeenten moet worden weggenomen, maar wel dat de provincie alles in de gaten moet houden en ervoor moet zorgen dat cultuur overal mogelijk wordt gemaakt. Vanuit de zaal kwamen hierop verschillende reacties, waarin mensen vertelden hoe zij in aanraking zijn gekomen met bepaalde vormen van kunst en cultuur en waarom juist dit van belang is. Daaruit bleek dat cultuur in de landelijke gebieden erg van belang is om kinderen al te laten kennismaken met cultuur.

gedeputeerde cultuur Annemieke TraagAandachtspunten voor het cultuurbeleid vanaf 2013
Gedeputeerde Annemieke Traag ging hier grotendeels tegenin: in haar ogen zijn juist de steden erg belangrijk, te meer omdat cultuur daar een economische impuls biedt. De belangrijkste conclusie naar aanleiding van deze discussie: er is meer afstemming nodig tussen provincie en gemeenten en een betere samenwerking kan zorgen voor een gevarieerd aanbod, zonder dat hier extra geld voor nodig is. Bovendien moet de sociale en economische waarde van cultuur meer aandacht krijgen. Een andere visie op de rol van kunst en cultuur in de maatschappij zou dus zeer waardevol kunnen zijn voor het Gelderse cultuurbeleid vanaf 2013.


Vooralsnog staan er geen bezuinigen gepland. We zullen zien welke keuzes de provincie in 2012/2013 maakt.

SLUIT
SLUIT